Η οικολογική συνείδηση στην αρχαία ελληνική φιλοσοφία

Η οικολογία, ως όρος, ως αντικείμενο μελέτης αλλά και ως κοινωνική και πολιτιστική ανάγκη, πήρε μία σημαντική θέση κι έκταση, μόνο στον αιώνα μας. Κι αυτό δεν είναι συμπτωματικό. Η βιομηχανική επανάσταση, η καταναλωτική κοινωνία κι ο υπερπληθυσμός ήταν οι αιτίες που ανάγκασαν την κοινωνία να συνειδητοποιήσει τις αρχές, τις αξίες και την σπουδαιότητα της οικολογίας.

Η εκτεταμένη μόλυνση του περιβάλλοντος, η μαζική καταστροφή της χλωρίδας και της πανίδας, το φαινόμενο του θερμοκηπίου, η "τρύπα" του όζοντος, το ενεργειακό πρόβλημα ήταν κάποιες από τις αιχμές του οικολογικού προβλήματος που ανάγκασε τις κυβερνήσεις, τους κοινωνικούς φορείς κι ακόμα και τους απλούς ανθρώπους να προβληματιστούν σοβαρά αρχίζοντας να μελετούν σε βάθος τους φυσικούς και βιολογικούς νόμους και να παίρνουν κάποια μέτρα για την επαναφορά της φυσικής ισορροπίας.

Όπως, όμως, συμβαίνει, και πρέπει να συμβαίνει, σε αυτές τις περιπτώσεις, ο προβληματισμός κινήθηκε και γύρω από την αιτία της δημιουργίας αυτού του προβλήματος μέσα στην ίδια την ανθρώπινη νοοτροπία και συμπεριφορά, στα πλαίσια των σύγχρονων πολιτισμικών αξιών και συμπεριφορών. Γεννήθηκαν ερωτήματα όπως π.χ. "Γιατί ο άνθρωπος αγνοεί ότι δυναμιτίζει τις βάσεις της ύπαρξής του;". "Η εργαλειακή και εγωιστική συμπεριφορά του ανθρώπου απέναντι στο φυσικό περιβάλλον είναι γέννημα του σύγχρονου πολιτισμού ή υπήρχε ανέκαθεν σε λανθάνουσα κατάσταση;". "Ποιος ήταν, και είναι, ο ρόλος της φιλοσοφίας, της επιστήμης, της τέχνης και της θρησκείας στην γέννηση κι εξέλιξη αυτού του φαινομένου;".

Μία από τις θεωρίες που κυριαρχεί στον κύκλο των ευαισθητοποιημένων, πάνω σε αυτό το θέμα, ανθρώπων είναι ότι όλοι οι αρχαίοι Έλληνες φιλόσοφοι, εξαιρώντας ίσως κάποιους από τους προσωκρατικούς, έσπειραν και πότισαν το "σπέρμα" του ανθρώπου - εκμεταλλευτή της φύσης. Μέσα σε αυτήν την θεωρία, η χριστιανική και μουσουλμανική θρησκεία συνηγορούν και επιβραβεύουν αυτήν την ανθρωποκεντρική τάση της αρχαίας φιλοσοφίας. Επιστέγασμα σε αυτήν την θεωρία είναι η αντίληψη ότι οι προ-φιλοσοφικές, αρχαϊκές και πρωτόγονες μορφές κουλτούρας και νοοτροπίας όπως π.χ. στους Σαμάνους, στους Ινδιάνους, στους Μαύρους της Αφρικής, στους προέλληνες κ.α. είναι οι μόνες που σέβονται την φύση ως μητέρα - τροφό του ανθρώπου και της συμπεριφέρονται ως μία ζωντανή, αξιοσέβαστη θεότητα.

Αυτή η θεωρία που έχει συναντήσει πολλούς υποστηρικτές έχει πολλά αληθινά στοιχεία αλλά και πολλές υπεραπλουστευμένες γενικεύσεις που μας απομακρύνουν από την αλήθεια.

Σε αυτήν την εργασία θα εξετάσουμε την σχέση της αρχαίας ελληνικής φιλοσοφίας με την φιλοσοφία των αρχών της οικολογίας και θα δείξουμε ότι, αυτή , δεν είναι μία ανθρωποκεντρική φιλοσοφία αντίθετη με την οικολογική φιλοσοφία αλλά, αντιθέτως, συμπεριλαμβάνει, τις οικολογικές αρχές, μέσα σε μία γενικότερη μυστηριακή κοσμοθεωρία.

Μύθος και Λόγος

Η εσωτερική φιλοσοφία, αυτή η φιλοσοφία που μας βοηθάει να επιλύσουμε τα αινίγματα της ζωής και να συνθέσουμε τις αντιφάσεις, γίνεται ο οδηγός μας στην μελέτη ενός ακανθώδους ζητήματος που έχει άμεση σχέση με την οικοφιλοσοφία. Η εσωτερική φιλοσοφία μας διδάσκει ότι ο άνθρωπος είναι ένα σύνθετο ον που περνάει στάδια εξέλιξης μέσα από κύκλους εκατομμυρίων ετών και υπόκειται σε αμετάβλητους κοσμικούς νόμους. Ένας από αυτούς τους νόμους είναι ο νόμος του Ρυθμού ή αλλιώς του "Εκκρεμούς". Λόγω αυτού του νόμου, η ανθρωπότητα ταλαντεύεται ανάμεσα σε ψυχικούς και ιδεολογικούς πόλους. Ένα ζευγάρι αυτού του είδους των πόλων είναι το ζευγάρι Μύθος - Λόγος.

Ο Μύθος ανήκει σε εκείνη την φάση της συνείδησης του ανθρώπου που, πολύ εύστοχα, ο Κ. Καστανέντα την ονομάζει "Σιωπηλή Γνώση". Σε αυτόν τον πόλο η ανθρωπότητα αισθάνεται ένα με την φύση και "νιώθει", ασυνείδητα, τα αόρατα "σύμβολα" που κρύβει μέσα της. Η ανθρωπότητα λατρεύει τους Ήρωες, συντονίζεται με τους κύκλους και τους ρυθμούς του περιβάλλοντος, νιώθει την μία Ζωή που εμψυχώνει το παν, επαναλαμβάνει τις τελετουργίες της φύσης και πεθαίνει και γεννιέται χωρίς προκαταλήψεις κι άσκοπους πόνους.

Ο άλλος πόλος, ο Λόγος, που ο Κ. Καστανέντα ονομάζει ως "Λογική" υποδηλώνει τον κόσμο του θετικισμού, της επιστήμης, της ανάλυσης, του εμπορίου, της γραμματικής και της αριθμητικής. Είναι ο κόσμος της νόησης ή, καλύτερα, της νοημοσύνης.

Κατά καιρούς, η ανθρωπότητα περνάει από τον έναν πόλο στον άλλον χωρίς ποτέ να αισθάνεται ολοκληρωμένη διότι η ολοκλήρωση βρίσκεται στον "γάμο" αυτού του ζευγαριού. Υπάρχουν δύο γέφυρες που συνδέουν την μία θέση με την άλλη. Η μία γέφυρα που μας οδηγεί από την "Λογική" προς την "Σιωπηλή Γνώση" ονομάζεται "καθαρή κατανόηση". Η άλλη γέφυρα που μας οδηγεί από την "Σιωπηλή Γνώση" προς την "Λογική" ονομάζεται "έννοια". Αυτοί οι όροι που χρησιμοποιεί ο Κ. Καστανέντα, δανεισμένοι από την θρησκεία του αρχαίου Μεξικού, είναι οι "γέφυρες" που χρησιμοποιεί και η αρχαία ελληνική φιλοσοφία.

ΦΙΛΟΣΟΦΙΑ: Η Γέφυρα ανάμεσα στον Μύθο και στον Λόγο.

Η αρχαία ελληνική φιλοσοφία είναι αυτός ο τομέας της ανθρώπινης δημιουργικής ερμηνείας που στηρίζει τις δύο γέφυρες ανάμεσα στον Μύθο και στον Λόγο. Εκπροσωπεί την γεφυρωματική λειτουργία ανάμεσα στην αρχαϊκή μυθική σκέψη και στην λογική, θετικιστική σκέψη που αρχίζει, μόλις τότε, να ανατέλλει. Αυτή η ιδιότητα της ελληνικής εσωτερικής φιλοσοφίας είναι και η υπεύθυνη για τις, κατά καιρούς, παρεξηγήσεις και μονόπλευρες ερμηνείες που της έχουν αποδοθεί.

Η προγενέστερη ορφική θεολογία και μυθολογία ανήκει περισσότερο στον χώρο του μυστηρίου και του μύθου. Ο Ορφέας, ο "Θεολόγος", όπως τον ονομάζουν, συχνότερα οι αρχαίοι φιλόσοφοι, είναι ο αδιαμφισβήτητος αγγελιοφόρος των θεών. Ελάχιστοι τολμούν να τον αμφισβητήσουν, κι αυτοί απλώς δηλώνουν ότι δεν τον καταλαβαίνουν αν και είναι σίγουροι ότι η ορφική θεολογία κρύβει πολλά περισσότερα από αυτά που μπορούν να γίνουν άμεσα κατανοητά. Οι ορφικοί ύμνοι είναι γεμάτοι από σημεία, σύμβολα και μυστήριο, είναι γεμάτοι από την "Σιωπηλή Γνώση". "Σιωπηλή" είναι διότι δεν εξηγεί, δεν αποδεικνύει, δεν "μιλάει" θετικιστικά και λογικά. "Γνώση" είναι διότι, αν και δεν εξηγεί, συμπεριλαμβάνει την απόκρυφη μυστηριακή διδασκαλία για το πνεύμα, την ύλη, τον θεό και τα δημιουργήματά του, διδασκαλία την οποία παρέδωσαν, κατά τον μύθο, οι θεοί στους ανθρώπους.

Η προσωκρατική φιλοσοφία, κατ' αρχήν, είναι αυτή που αρχίζει να εισάγει την "έννοια" ως μία γέφυρα που οδηγεί από την "Σιωπηλή Γνώση" προς την "Λογική", από τον Μύθο προς τον Λόγο. Οι προσωκρατικοί, ήδη μυημένοι στα Μυστήρια της εποχής τους, παραλαμβάνουν την μυστική δοξασία και προσπαθούν να γίνουν οι λογικοί ερμηνευτές της. Αυτή η λογική ερμηνεία απέχει, ωστόσο, πάρα πολύ από αυτήν που σήμερα εννοούμε ως λογική - αποδεικτική διαδικασία. Χωρίς να "ξεριζώνονται" από το μυστηριακό τους έδαφος, οι προσωκρατικοί, απλώνουν τα φύλλα τους και τα κλαδιά τους στον χώρο της λογικής, δίνοντας, ως καρπούς, τις έννοιες. Αυτές οι έννοιες μολονότι ανήκουν στον χώρο της λογικής έχουν ωριμάσει με τους χυμούς και τα στοιχεία από το "μυστηριακό έδαφος".

Αρκεί ακόμη και μία επιπόλαια και γρήγορη ανάγνωση των κειμένων και των βιογραφικών στοιχείων που αφορούν τους προσωκρατικούς για να διαπιστώσουμε, αν δεν έχουμε παρωπίδες, ότι οι προσωκρατικοί σέβονται το "μυστήριο" κι ότι οι λεγόμενες "ερμηνείες" τους και οι κοσμογονικές τους "αρχές" και τα "στοιχεία" δεν είναι παρά μυστηριακά δόγματα περιτυλιγμένα από ένα "μανδύα" λογικών εννοιών κι επεξηγήσεων.

Μέσα σε αυτήν την διαδικασία ζεύξης των δύο αυτών τρόπων σύλληψης του Όλου, οι προσωκρατικοί εισάγουν στον κόσμο των εννοιών και την οικολογική οπτική, τις αρχές που, σήμερα, θα τις ονομάζαμε αρχές της οικολογικής φιλοσοφίας.

Προσωκρατικοί και Οικολογία

Κατ' αρχήν μία κοινή συνισταμένη εργασία των προσωκρατικών είναι η παρατήρηση του περιβάλλοντος, οι ρυθμοί, οι μεταλλαγές των φυσικών στοιχείων, καθώς και οι κυκλικές, φυσικές διαδικασίες. Αυτά είναι τα δώρα των προσωκρατικών που τα χρησιμοποιεί και η σημερινή επιστήμη της οικολογίας, όντας εργαλεία της επιστήμης της.

Ο Θαλής, αυτός ο πρωτοπόρος της φιλοσοφίας ενώ φαίνεται να είναι ένας μεγάλος γεωμέτρης, μαθηματικός κι αστρονόμος, ωστόσο φαίνεται να είναι κι αυτό που σήμερα θα λέγαμε πανθεϊστής ή ακόμα κι ανιμιστής ή υλοζωιστής. Μία φράση που αποδίδεται συχνά στον Θαλή είναι: "ο κόσμος είναι γεμάτος θεούς". Ο Θαλής, έτσι συμβιβάζει και συνενώνει τις νοητικές επιστήμες με την εσωτερική θρησκευτική αντίληψη ότι ο κόσμος δεν είναι άψυχος αλλά ότι τρέφεται, εμψυχώνεται και καθοδηγείται από θεούς, όπου θεοί είναι αυτά που ονομάζονται στον εσωτερισμό Στοιχειακά, Άγγελοι, Πλανητικά Πνεύματα κ.α.

Στον Αναξίμανδρο αποδίδονται τα παρακάτω λόγια:

"και η μήτρα από την οποία γεννήθηκαν τα πράγματα είναι η ίδια με αυτή στην οποία αποσυντίθενται όπως είναι αναγκαίο να γίνει, γιατί τιμωρούνται κι επανορθώνουν αμοιβαία για την αδικία, σύμφωνα με την τάξη του χρόνου". (Σιμπλίκιος, εις Φυσικά 24,13).

Αυτή η φράση του Αναξίμανδρου μας δείχνει ότι τα αντίθετα μέσω της διαδοχικής υπεροχής του ενός πάνω στο άλλο αποτελούν τους κινητήριους πόλους της εξέλιξης και της αλλαγής. Η "τάξη του χρόνου" υποδηλώνει έναν νόμο που έχει καθολική ισχύ και που ελέγχει τις προθεσμίες και την "πληρωμή των χρεών" που έχουν προκληθεί από "αδικίες".

Αυτή η αρχή, ενώ δεν παύει να έχει καθολική ισχύ, μπορεί μα αποδειχτεί ότι ισχύει και στις ισορροπίες των οικοσυστημάτων. Στα οικοσυστήματα δεν υπάρχουν μονόπλευρες και μονοπολικές διεργασίες. Όλα βρίσκονται σε μία κατάσταση δυναμικής ισορροπίας. Η καταστροφή, η αποδόμηση και η δημιουργία, η αναδόμηση είναι συνεχείς και εναλλασσόμενες διαδικασίες. Η γέννηση των νέων οργανισμών ισχύει μόνο αν υπάρχει ο θάνατος των γερασμένων μορφών, διότι το υλικό της σύνθεσης των νέων όντων προέρχεται από το ίδιο υλικό στο οποίο αποσυντίθενται τα όντα, ή όπως έλεγε ο Αναξίμανδρος "η μήτρα από την οποία γεννήθηκαν τα πράγματα είναι η ίδια με αυτή στην οποία αποσυντίθενται".

Αυτή την κατάσταση δυναμικής ισορροπίας που, την μεγάλη της σημασία, την αντιλήφθηκε η επιστήμη της Οικολογίας στα τέλη του αιώνα μας υπόκειται, για τον Αναξίμανδρο σε μία "τάξη του χρόνου", δηλαδή υπόκειται σε χρονικές περιόδους. Αυτή η παρατήρηση του Αναξίμανδρου απαντά και στους σημερινούς, παρατηρούμενους βιόκυκλους και βιορυθμούς των οικοσυστημάτων. Όπως έχει π.χ. παρατηρηθεί ότι σε κάθε ανοιχτό βιολογικό σύστημα υπάρχουν περίοδοι στην αύξηση και στην μείωση των πληθυσμών των ειδών που, αυτό περιέχει.

Η άγνοια της δύναμης αυτής της εξισορροπιστικής αρχής οδήγησε τον δυτικό πολιτισμό στο να επενδύσει ενέργεια και χρόνο σε επιλογές μονόδρομους, όπως π.χ. η επιλογή του ορυκτού πλούτου ως η βασική ενέργεια του πολιτισμού αγνοώντας ή παραβλέποντας το γεγονός ότι ο κύκλος ζωής αυτού του ορυκτού πλούτου μετριέται σε εκατομμύρια χρόνια.

Πολύ πιθανόν και η ανάπτυξη της σύγχρονης ιατρικής που εξαφάνισε πολλές αρρώστιες κι επιτέθηκε στους μικροοργανισμούς με τα αντιβιοτικά της, να οδήγησε σε μία νέα διαταραχή της ισορροπίας και ίσως γι' αυτό να γεννιούνται νέες ασθένειες και να επανακάμπτουν οι, σχεδόν, εξαφανισμένες ασθένειες. Όπως αποδείχτηκε, η επιλογή της, οδήγησε σε μία νίκη απέναντι στους μικροοργανισμούς, πρόσκαιρη όμως, διότι η "τάξη του χρόνου" επανορθώνει τις αδικίες οδηγώντας τους μικροοργανισμούς σε αντεπίθεση δημιουργώντας νέες μορφές τους που αναπροσαρμόζονται συνεχώς στα νέα και πιο ισχυρά αντιβιοτικά.

Αυτή η επιτακτική ανάγκη για δυναμική ισορροπία που εξάγεται ως συμπέρασμα από την φράση του Αναξίμανδρου, συναντάται και στην μυθολογία των αρχαίων Ελλήνων, όπου όταν ο Ασκληπιός, από οίκτο, άρχισε να ανασταίνει νεκρούς, ο Δίας παρεμβαίνει και τον διατάζει να σταματήσει επειδή ο Άδης κινδύνευσε να μείνει χωρίς εργασία. Αυτό το παράδειγμα δείχνει, επίσης, πως συνυφαίνεται αρμονικά η μυθολογία με την φιλοσοφική ερμηνεία.

Ο Ξενοφάνης είναι ένας από τους προσωκρατικούς φιλοσόφους ο οποίος με την φιλοσοφία του και τις παρατηρήσεις του πάνω στη φύση κτυπάει τον ανθρωποκεντρισμό. Στον Ξενοφάνη αποδίδονται τα δύο παρακάτω αποσπάσματα που μας τα σώζει ο Κλήμης της Αλεξανδρείας:

"Οι Αιθίοπες λένε ότι οι θεοί τους είναι πλακουτσομύτηδες και μαύροι, οι Θράκες ότι οι δικοί τους θεοί είναι γαλανομάτηδες και κοκκινοτρίχηδες". (Κλήμης, Στρωματείς, VII, 22).

"Αλλά αν τα βόδια και τα άλογα ή τα λιοντάρια είχαν χέρια ή μπορούσαν να σχεδιάσουν με τα χέρια τους και να κάνουν τα έργα που κάνουν οι άνθρωποι, τα άλογα θα απεικόνιζαν τους θεούς σαν άλογα, τα βόδια σαν βόδια και θα έκαναν το σώμα τους σαν το δικό τους". (Κλήμης, Στρωματείς V, 109,3).

Ο Ξενοφάνης τολμάει να ταρακουνήσει με σαρκασμό και ειρωνεία, την τάση των ανθρώπων να κρίνουν τα πάντα μόνο με βάση την δική τους αντίληψη και να αδυνατούν να κατανοήσουν το "Όλο" ή, τουλάχιστον, να σεβαστούν την φυσιολογική διαφορετικότητα. Αυτός ο ανθρωποκεντρισμός είναι, ίσως, η πιο ισχυρή αιτία που οδήγησε σε αντιπαλότητα όχι μόνο τους διάφορους πολιτισμούς, τις φυλές και τις θρησκείες μεταξύ τους αλλά που οδήγησε και σε ρήξη τις σχέσεις του ανθρώπου με το φυσικό του περιβάλλον. Η υιοθέτηση της άποψης του Ξενοφάνη, θα βοηθούσε τον άνθρωπο να σεβαστεί τους, διαφορετικούς από αυτόν, οργανισμούς, και θα τον οδηγούσε στην εύρεση του κοινού καλού όλου του περιβάλλοντος. Δυστυχώς η αναζήτηση ενός βραχυπρόθεσμου κέρδους για τον ίδιο τον άνθρωπο προκάλεσε την ανισορροπία του οικοσυστήματος και την αντίδρασή του απέναντι στις αντί-οικολογικές επιλογές του ανθρώπου.

Ο Ηράκλειτος δείχνει να συμφωνεί με τον Ξενοφάνη όταν λέει ότι:

"Το θαλασσινό νερό είναι το πιο καθαρό και το πιο μολυσμένο. Για τα ψάρια είναι πόσιμο κι ευεργετικό, αλλά για τους ανθρώπους μη-πόσιμο και βλαβερό". (Ιππόλυτος, Ελ., IX, 10,5).

Το ίδιο συμπέρασμα βγαίνει και από μία άλλη ρήση του:

"Ο Θεός είναι μέρα και νύχτα, χειμώνας και καλοκαίρι, χόρταση και πείνα, αλλάζει όπως η φωτιά, όταν ανακατεύεται με διάφορα μυρωδικά, ονομάζεται ανάλογα με την μυρωδιά του καθενός από αυτά". (Ιππόλυτος, Ελ., IX, 10,8).

Η άποψη του Ηράκλειτου για την σχετικότητα των αξιών, του καλού και του κακού βρίσκει απήχηση και στον τομέα του περιβάλλοντος και της βιολογίας. Η δυστυχία, η αρρώστια, ο θάνατος, οι σεισμοί, οι καταστροφές καθώς και όλοι οι υπόλοιποι "εχθροί" της ευημερίας των ανθρώπων είναι όψεις του Όλου, ίσως για εμάς "σκοτεινοί" και καταστροφικοί αλλά όχι για το Όλο, το οποίο περιλαμβάνει όλα τα αντίθετα μέσα του. Ο Θεός του Όλου αλλάζει μορφές σαν την φωτιά και δίνει σχετική αξία σε κάθε αρχή που περιλαμβάνει, μόνο για ορισμένο χρόνο για να την αντικαταστήσει με την αντίθετή της αρχή στην "τάξη του χρόνου", όπως θα έλεγε ο Αναξίμανδρος.

Αυτή την αντιπαλότητα και τον ανταγωνισμό που σήμερα θα τον ονομάζαμε "δυναμική ισορροπία των οικοσυστημάτων", ο Ηράκλειτος, την ονόμαζε "πόλεμο".

"Πρέπει να ξέρουμε ότι ο πόλεμος είναι κοινό φαινόμενο και το δίκιο σημαίνει ανταγωνισμό κι ότι όλα συμβαίνουν σύμφωνα με τον ανταγωνισμό και την αναγκαιότητα". (Ωριγένης, Κατά Κέλσου, VI, 42).

"Το δίκιο σημαίνει ανταγωνισμός" λέει ο Ηράκλειτος κι εκεί όπου υπάρχει ζωντανός ανταγωνισμός, όπου τα αντιμαχόμενα μέρη υπακούουν στις περιόδους και τους ρυθμούς της "αναγκαιότητας", αυτά συμβιώνουν μέσω του ανταγωνισμού, χωρίς το ένα μέρος να κυριαρχεί ολοκληρωτικά πάνω στο άλλο.

Η αποδοχή, από τον σύγχρονο πολιτισμό, του μύθου της "γραμμικής προόδου" κατέστειλε την ολιστικότερη αρχή του ανταγωνισμού ή της "αρμονίας μέσω των αντιθέτων", της δυναμικής ισορροπίας. Με την προσαρμογή όλων των μορφών της επιστήμης και της τεχνικής στον μύθο της γραμμικής και συνεχόμενης προόδου, ο άνθρωπος "ξεριζώθηκε" από το περιβάλλον κι απαίτησε την πλήρη υποταγή της φύσης σε αυτόν. Υπερυψώνοντας τον εαυτό του, έξω από την φύση και τους νόμους της, θεώρησε τους ανθρώπινους νόμους και τις αξίες ως καλύτερα και ιδανικότερα και προσπάθησε να επιβάλλει το δικό του "δίκαιο" παραγνωρίζοντας αυτό που υποστήριξε ο Ηράκλειτος, ότι το "δίκιο σημαίνει ανταγωνισμός".

Πλάτωνας

Ο Πλάτωνας, όσο κι αν πολλοί μελετητές διατείνονται για το αντίθετο, υποστηρίζει τις γενικότερες αρχές της οικολογίας, ίσως σε ακόμη μεγαλύτερο και ριζοσπαστικότερο βαθμό απ' ότι σήμερα κάνουν πολλοί θεωρητικοί της οικολογίας. Αυτό αναγνωρίζεται στις απόψεις του για την δημιουργία και την φύση του κόσμου. Σε αντίθεση με την Ιουδαϊκή και Χριστιανική άποψη - την οποία θα την συγκρίνουμε, εκτενέστερα, με την εσωτερική φιλοσοφική άποψη, αργότερα - όλος ο κόσμος, για τον Πλάτωνα, δημιουργήθηκε για να είναι όμοιος με τον Θεό. Συνεπώς αυτό το προνόμιο δεν ανήκει μόνο στον άνθρωπο.

"Ήταν αγαθός [ο Δημιουργός], στο αγαθό δε, κανείς φθόνος δεν γεννιέται ποτέ για κανένα πράγμα. Επειδή, λοιπόν, ήταν χωρίς φθόνο θέλησε να γίνουν όλα όσο το δυνατόν όμοια με τον εαυτό του". (Τίμαιος, 29 e)

Ο κόσμος είναι ένας ζωντανός οργανισμός. Δεν υπάρχει διαχωρισμός ζωντανών όντων και νεκρής φύσης. Το Παν είναι ζωντανό.

"Τοιουτοτρόπως, λοιπόν, σύμφωνα με τον πιθανό συλλογισμό πρέπει να λέμε ότι ο κόσμος αυτός, ο οποίος είναι αληθινά ζωντανό ον, έμψυχο και προικισμένο με νου, γεννήθηκε από την πρόνοια του Θεού". (Τίμαιος, 30 b).

Ο κόσμος και η φύση έχουν αυτάρκεια και αυτοσυντηρούνται. Η ανακύκλωση είναι η βασική αρχή του κόσμου. Ό,τι καταστρέφεται γίνεται η βάση για την δημιουργία του νέου.
"Αλήθεια ο κόσμος έχει κατασκευαστεί κατά τρόπο ώστε να δίνει ο ίδιος στον εαυτό του τροφή ό,τι από τον εαυτό του καταστρέφεται..." (Τίμαιος, 31 a).

Στωικισμός

Στον Στωικισμό έχουμε την συνέχεια της πλατωνικής παράδοσης. Από τα κείμενα που έχουν σωθεί αντιλαμβανόμαστε ότι ο Στωικισμός ανάγει σε βασική αρχή το να ζεις σύμφωνα με την Φύση και τον συνυπάρχοντα Λόγο.

Αυτές οι έννοιες δεν αναλύονται αλλά λαμβάνονται ως δεδομένες. Εξ άλλου ο Στωικισμός δεν φημίζεται για την ενασχόληση με τα θεωρητικά σχήματα και τις νοητικές αναλύσεις πάνω σε κοσμολογικά και μεταφυσικά ζητήματα.

Ακόμη, όμως, και μέσα από την ηθική του διδασκαλία διαβλέπουμε τον σεβασμό του για το Όλο, την αδελφική συνύπαρξη όλων των όντων και τον σεβασμό στην φύση του κάθε είδους.

Νεοπλατωνισμός

Ο Νεοπλατωνισμός με κυρίαρχο εκπρόσωπο τον Πλωτίνο επανέρχεται στην θεωρητική, δογματική Πλατωνική παράδοση. Στις "Εννεάδες" συναντούμε ένα σπάνιο και όμορφο απόσπασμα όπου η φύση, προσωποποιημένη, παρουσιάζει τον εαυτό της, την προέλευσή της και το έργο της.

"Εάν κάποιος ρωτούσε: ένεκα τίνος δημιουργεί; Και η φύση ήθελε να ακούσει τον ερωτώντα και να απαντήσει, σίγουρα θα έλεγε:

Δεν θα έπρεπε να με ρωτάς αλλά να καταλάβεις από μόνος, σωπαίνοντας όπως κι εγώ σωπαίνω και δεν συνηθίζω να μιλώ. Τι πρέπει λοιπόν να καταλάβεις; Ότι το δημιούργημά μου είναι ένα θέαμα δικό μου, της σιωπούσας, ένα αντικείμενο θέασης που προέκυψε εκ φύσεως κι έχει λάβει από εμένα - η οποία επίσης προέκυψα από μία τέτοια θέαση - την τάση να θεάται. Και η θέασή μου δημιουργεί το βλεπόμενο όπως ακριβώς ιχνογραφούν οι μαθηματικοί μόνον εφόσον θεώνται. Και ενώ εγώ βέβαια δεν ιχνογραφώ αλλά μόνο βλέπω, προκύπτουν οι γραμμές των σωμάτων κάπως σαν βροχόπτωση. Με εμένα δεν συμβαίνει τίποτε διαφορετικό από εκείνο που συμβαίνει με την μητέρα μου και τους γονείς μου. Κι εκείνοι προέκυψαν από μία τέτοια θέαση". (Εννεάδες, ΙΙΙ 8,4).

Ο Πλωτίνος παρακάτω ερμηνεύει τα λόγια της Φύσης.

"Τι σημαίνουν ετούτα; Σημαίνουν ότι η επονομαζόμενη "φύση" είναι ψυχή, γέννημα μιας ανώτερης ψυχής που ζει εντονότερα και σωπαίνοντας ασκεί εντός εαυτής την θέαση, όχι στραμμένη προς τα κάτω ούτε και προς τα πάνω, αλλά ιστάμενη εκεί που βρίσκεται μέσα στον εντός εαυτής - σκέπτεσθαι και αυτοσυναισθάνεσθαι. Και μέσα σε αυτήν την αυτοκατανόηση και αυτοσυναίσθηση θεάται όσα είναι μεθύστερα του εαυτού της κατά τις δυνάμεις της. Και τώρα πια δεν ζητά τίποτε άλλο μιας κι έχει γεννήσει ένα θέαμα λαμπερό και χαριτωμένο". (Εννεάδες, ΙΙΙ 8,5).

Ο Πλωτίνος αναγνωρίζει στην "Φύση" την αυτοσυνείδηση και την αυτοκατανόηση και την ψυχική της υπόσταση. Επίσης, της αναγνωρίζει την ικανότητα της γέννησης του φυσικού κόσμου, "ένα θέαμα λαμπρό και χαριτωμένο". Αυτή είναι μία ισχυρή απόδειξη ότι το αρχαιοελληνικό εσωτερικό, φιλοσοφικό ρεύμα βλέπει την φύση ως ένα είδος παγκόσμιας "ψυχής" που γεννά, συντηρεί και διοικεί τους φυσικούς οργανισμούς, ως ένα Όλο. Αυτή η δεύτερη ψυχή, βέβαια είναι γέννημα μιας ανώτερης ψυχής και λαμβάνει από αυτήν τους "λόγους" και τα "σπέρματα" των όντων τα οποία "ντύνει" με το υλικό τους "ένδυμα".

Τα σφάλματα στην φύση έχουν κι αυτά την αιτία τους. Η αιτία, όπως λέει ο Πλωτίνος, είναι η αδύναμη θέαση (δηλαδή η γέννηση) των όντων.

"Τα σφάλματα, τόσο κατά την γέννηση των πραγμάτων όσο και κατά το πράττειν, προέρχονται από το ότι οι θεώμενοι απομακρύνονται από το μοντέλο που θεώνται". (Εννεάδες, ΙΙΙ, 8,7).

Η φύση, δηλαδή, ως το τελευταίο γέννημα μιας σειράς γενεών δεν μπορεί να έχει τόσο ισχυρή δύναμη για να γεννά τα πλάσματά της όπως ακριβώς τα έχει παραλάβει, ως "πρότυπους λόγους" από την "μητέρα-ψυχή". Έτσι σε αυτήν την γενετική αναπαραγωγή, τα υλικά στοιχεία δεν υπακούουν και η συναρμογή τους είναι ασθενική με αποτέλεσμα να υπάρχουν βιολογικές ανωμαλίες και σφάλματα.

Κέλσος: Ελληνική Φιλοσοφία και Χριστιανισμός

Την καλύτερη, όμως, παρουσίαση της οικολογικής αντίληψης που είχε η αρχαιοελληνική φιλοσοφία την κάνει ο νεοπλατωνικός κι εκλεκτικός φιλόσοφος Κέλσος (2ος αιώνας μ.Χ).

Ο Κέλσος, διαβλέποντας την αλματώδη ανάπτυξη της χριστιανικής θρησκείας γράφει ένα βιβλίο όπου προσπαθεί να αντιπαραβάλλει την ελληνική φιλοσοφία με τις αντιλήψεις και τις ιδέες που πηγάζουν από την χριστιανική κοσμοθεωρία. Το σημαντικό, εδώ, είναι ότι ο Κέλσος δεν θέλει να προβάλλει κάποια δική του προσωπική άποψη ή θεωρία αλλά να αναδείξει τις ιδέες και τις αρχές του εκλεκτικισμού της αρχαιοελληνικής φιλοσοφίας.

Σε ένα αρκετά εκτενές απόσπασμα του βιβλίου του ειρωνεύεται και σαρκάζει τις αντιλήψεις του Χριστιανισμού για τον ρόλο του ανθρώπου στο σύμπαν καθώς και την σχέση ανθρώπου και ζώων.

"Ισχυρίζονται [οι Χριστιανοί] ότι τα πάντα δημιουργήθηκαν από τον Θεό για χάρη του ανθρώπου, ενώ εμείς υποστηρίζουμε ότι δεν έγιναν και δεν γίνονται, ούτε για χάρη των ανθρώπων ούτε για χάρη των ζώων. Κι ούτε είναι έργα του Θεού οι βροντές κι οι αστραπές κι οι βροχές. Ακόμα κι αν δεχόταν κανείς ότι τα φαινόμενα αυτά είναι έργα του Θεού, γιατί θα έπρεπε να βρέχει για χάρη του ανθρώπου (για να μπορεί δηλαδή ο άνθρωπος να έχει τροφή), κι όχι για χάρη των δένδρων ή των αγκαθιών ή των χόρτων; (...)

(...) Μα, θα μου πείτε, οι άνθρωποι είναι ανώτεροι από τα ζώα, διότι ζούνε σε πόλεις κι έχουν κράτη κι αξιώματα κι εξουσίες. Ε, λοιπόν, σιγά το πράμα. Και τα μυρμήγκια και οι μέλισσες το ίδιο. Οι μέλισσες - τουλάχιστον αυτές - έχουν αρχηγό, διαβαθμίσεις, περίθαλψη, κάνουν πολέμους, εξοντώνουν τους ηττημένους, χτίζουν πόλεις, ακόμα και προάστια. Τα μυρμήγκια από τους αποθηκευμένους σπόρους κόβουν τα φύτρα για να μην βλαστήσουν, έτσι ώστε να τους μείνουν για ένα χρόνο. Επίσης, τα νεκρά μυρμήγκια τα αποθέτουν σε έναν τόπο που έχουν ξεχωρίσει, ειδικά για αυτόν τον σκοπό, κι ο τόπος αυτός είναι για αυτά κάτι ανάλογο με τα δικά μας μνήματα. Επίσης όταν συναντιούνται, έχουν τρόπο να συνεννοούνται μεταξύ τους και να μην χάνουν τον δρόμο τους, χρησιμοποιούν φυσικά την δική τους γλώσσα, έχουν την δική τους λογική και νοήματα και συλλογικούς σκοπούς και σημαινόμενα. (...)

(...) Βλέπουμε, λοιπόν, ότι δεν δημιουργήθηκαν τα πάντα για χάρη του ανθρώπου, όπως δεν δημιουργήθηκαν για χάρη του λιονταριού ή του αετού ή του δελφινιού. Ο κόσμος δημιουργήθηκε από τον Θεό κατά τρόπο ώστε όλα τα μέρη του να συμβάλλουν στην ολοκλήρωση και την τελειότητά του. Τα πάντα έχουν υπολογιστεί ώστε να εξυπηρετούν όχι το ένα το άλλο, αλλά το όλον. Κι ο Θεός για αυτό ενδιαφέρεται, κι έτσι το όλον δεν το εγκαταλείπει η πρόνοια και δεν εξελίσσεται προς το χειρότερο, ούτε ο Θεός αποφασίζει ύστερα από κάποια χρονική περίοδο απραξίας να το στρέψει προς τον εαυτό του, ούτε και εξοργίζεται με τους ανθρώπους, όπως δεν εξοργίζεται με τους πιθήκους ή τα ποντίκια". (Αληθής Λόγος, 87-89).

Οι παραπάνω φράσεις θα μπορούσαν κάλλιστα να υπάρχουν στα σύγχρονα εγχειρίδια οικολογίας και δείχνουν τον σεβασμό που έχει η εσωτερική φιλοσοφική παράδοση για το Όλο και την αλυσίδα των όντων.

Δυστυχώς, απ' ότι διαφαίνεται, η χριστιανική αντίληψη για την φύση ήταν, και ίσως παραμένει, μία παράφωνη νότα στις οικοφιλοσοφικές αξίες. Ίσως έπαιξε έναν σημαντικό ρόλο για να βρει ο ανθρώπινος εγωισμός πρόσφορο έδαφος και να "αλώσει" τον φυσικό πλούτο ανατρέποντας χιλιόχρονες ισορροπίες.

Ο Ψελλός, αυτός ο επιφανής θεωρητικός και δογματικός του χριστιανισμού, επιβεβαιώνει ξεκάθαρα τις παραπάνω σκέψεις, σχολιάζοντας τα "Λόγια" ή αλλιώς τους "Χαλδαϊκούς Χρησμούς". Τα "Λόγια" ήταν κείμενα και διδασκαλίες που υποδέχτηκαν θερμά όλοι οι φιλόσοφοι που μελετούσαν και σέβονταν την αρχαιοελληνική φιλοσοφία και, μάλιστα, πολλοί, όπως ο Πρόκλος, τα χρησιμοποιούσαν ευρέως ως θεωρητικά στηρίγματα στις αναλύσεις τους και στα κείμενά τους.

Ο Ψελλός, γράφοντας σε χριστιανούς που θέλουν να μάθουν τι πρεσβεύουν τα "Λόγια" λέει τα παρακάτω.

"Μεταξύ των παραινέσεων, οι περισσότερες συμφωνούν με τις δικές μας εξηγήσεις, άλλες όμως απορρίπτονται. Έτσι, ενώ για την σαφώς υποστηριζόμενη άποψη της πίστης μας, η ορατή δημιουργία έγινε για τον άνθρωπο, ο Χαλδαίος δεν παραδέχεται την άποψη αυτή. Για αυτόν τα ουράνια όντα κινούνται αιωνίως από το έργο της ανάγκης και όχι για χάρη μας". ("Χαλδαϊκά Λόγια, σελ. 300).

Η Ιστορία γι' ακόμη μία φορά, όπως αποδεικνύεται δεν εξελίσσεται σύμφωνα με μία γραμμική πρόοδο. Αξίες, αρετές και αλήθειες της αρχαίας ελληνικής φιλοσοφίας, δυστυχώς, απορρίφθηκαν και ξεχάστηκαν όταν το "άστρο" του χριστιανισμού άρχισε να λάμπει.

Ίσως ήρθε η στιγμή για να ξαναβυθιστούμε στο γόνιμο ελληνικό πνεύμα και να ανασύρουμε κι άλλες αξίες, αλήθειες και ιδέες που μας είναι απαραίτητες για να βρούμε τον δρόμο που θα μας βγάλει από τα σύγχρονα, ψυχολογικά, κοινωνικά, εκπαιδευτικά και πολιτικά μας αδιέξοδα

Πηγή: rc-cafe.blogspot.com

read more “Η οικολογική συνείδηση στην αρχαία ελληνική φιλοσοφία”

Η φύση

Της Delia Steinberg Guzman,
αναπληρώτρια Πρόεδρος του Διεθνούς Οργανισμού Νέα Ακρόπολη, Σταυρός των Παρισίων του Πανεπιστημίου της Σορβόνης σε Επιστήμες, Τέχνες και Γράμματα

Όλα υπάρχουν απλά και μόνο για την εξυπηρέτησή του ή για να έχει ο άνθρωπος όφελος από αυτά. Όλα τα βασίλεια τα κατώτερα από τον άνθρωπο, που συνυπάρχουν μαζί μας στο χώρο της ίδιας της Φύσης, βρίσκονται στη διάθεση του ανθρώπου.

Οι πέτρες σίγουρα μπορούν να χρησιμοποιηθούν. Τα φυτά είναι καλά για να τα τρώμε ή για να φτιάχνουμε πράγματα με αυτά. Τα ζώα τα τρώμε -φυσικά- ή τα αξιοποιούμε σε διάφορες δουλειές. Η γη είναι για να βλασταίνουν οι σπόροι που ρίχνουμε σ' αυτήν ή για να προμηθευόμαστε τους κρυφούς της θησαυρούς με τη μεγαλύτερη δυνατή ταχύτητα και ευκολία.

Έχω ακόμα ακούσει να λένε ότι τ' αστέρια στον ουρανό είναι φωτάκια που έβαλε ο Θεός για να οδηγεί τον άνθρωπο στο νυχτερινό του δρόμο. Αν αυτό το τελευταίο είναι ποίηση, έχει καλώς. Αν όμως είναι κοσμοθεωρία -και πολύ φοβάμαι κάτι τέτοιο- καταλήγουμε στο ότι τ' αστέρια δεν έχουν τίποτα άλλο να κάνουν από το να φωτίζουν, γιατί οι άνθρωποι -ο ΑΝΘΡΩΠΟΣ, το πιο τέλειο ον της δημιουργίας- δεν μπορούν αλλιώς να δουν καλά στη διάρκεια της νύχτας...

Κάτω απ' αυτό το χρώμα του κρυστάλλου είναι σαν να πέφτουμε παγιδευμένοι στο παιχνίδι της Μάγια, μακριά από το να μάθουμε το ανοιχτό βιβλίο της Φύσης και σαν να καταστρέφουμε τα φύλλα και τα εξώφυλλά του χωρίς τον παραμικρό οίκτο και χωρίς κανένα όφελος.

Η Φύση είναι το φυσικό σκηνικό όπου μπορούμε να πραγματοποιήσουμε τις εμπειρίες της συγκεκριμένης στιγμής που ζούμε. Όχι μόνο εμείς οι άνθρωποι, αλλά και οι πέτρες, τα φυτά, τα ζώα, τα άστρα... επίσης ζουν, βιώνουν κι εκφράζονται μέσα σ' αυτόν τον κόσμο. Ο άνθρωπος είναι μόνο ένα σκαλοπάτι παραπάνω μέσα στα πολλά που διαμορφώνουν τη μεγάλη κλίμακα της εξέλιξης. Και ποιος ξέρει αν δεν υπάρχουν άλλα όντα στη Φύση που είναι ανώτερα από τον άνθρωπο και που η όρασή μας δεν μπορεί να τα διακρίνει; Θα ρωτούσε όμως κανείς: "αν μπορούμε να δούμε τόσα πράγματα, γιατί να μη βλέπουμε κι αυτό που είναι ανώτερο από μας;"

Όμως η ύλη υιοθετεί πολλαπλές -σχεδόν άπειρες- μορφές δημιουργίας. Μερικές είναι συγκεκριμένες και ορατές περισσότερο, άλλες λιγότερο και περνούν ασύλληπτες μπροστά απ' τα μάτια μας. Όταν το φως του ήλιου πλημμυρίζει τον ουρανό και μας τυφλώνει, θα έπρεπε να λέμε ίσως ότι τα αστέρια δεν υπάρχουν; Κι όταν η νύχτα καλύπτει με επιτήδεια σκοτεινιά το περιβάλλον μας και τότε λάμπουν τα αστέρια, θα έπρεπε να λέμε ότι δεν υπάρχουν τα χρώματα; Υπάρχουν στιγμές που κάποια πράγματα φαίνονται κι άλλα όχι. Υπάρχουν στιγμές που κάποια πράγματα εκδηλώνονται κι άλλα όχι. Όμως όλα ζουν. Εξαρτάται από τη στιγμή και βέβαια από τη δική μας ικανότητα παρατήρησης, κατανόησης και εξέλιξης.

Δεν αρκεί να βλέπουμε για να καταλαβαίνουμε. Η έλλειψη κατανόησης και σοφίας μειώνει σε πολύ μεγάλο βαθμό την όραση. Γι' αυτόν που η ζωή είναι ζήτημα υλικής διαβίωσης η φύση είναι ένα μουγκό στοιχείο.

Γι' αυτόν που το εσωτερικό ξύπνημα έχει αρχίσει να εκδηλώνεται, η φύση είναι -όπως λέγαμε πριν κι όπως έλεγαν τόσοι- ένα ανοιχτό βιβλίο που παρουσιάζει μια αμέτρητη δόση γνώσεων. Ένα φύλλο δέντρου ειδωμένο με αδιαφορία δεν λέει τίποτα, όμως πολλά μπορούμε να διδαχτούμε, αν το παρατηρήσουμε προσεκτικά. Έτσι εμφανίζονται χίλιες και μία ευφυείς λεπτομέρειες που μας υποδεικνύουν καθαρά τον τρόπο ζωής αυτού του φύλλου. Το χρώμα, η μορφή, το μέγεθος, οι νευρώσεις, ο τρόπος που παίρνει αέρα και ήλιο, όλα αυτά είναι ζωτικές και ενδεικτικές όψεις της διάνοιας που κυβερνάει αυτό το ζωντανό ον.

Έτσι, είναι πιθανόν εμείς οι άνθρωποι, οι τυφλωμένοι από τη Μάγια, να μη βλέπουμε ανώτερες από τη δική μας μορφές ζωής, για τον απλό λόγο ότι βλέπουμε τη φύση με την αδιαφορία της άγνοιας. Αρκεί να απαλλαγούμε κάπως από την αποχαύνωση για να καταλάβουμε. Όπως στην πέτρα κυοφορείται η μελλοντική κίνηση του δέντρου, όπως στα φυτά κυοφορείται η μελλοντική ευαισθησία του ζώου, όπως στο ζώο κυοφορείται η μελλοντική ανθρώπινη διάνοια, έτσι και στον άνθρωπο κυοφορείται η μελλοντική σοφία του υπερανθρώπου.

Αρκεί να απαλλαγούμε κάπως από την αποχαύνωση για να δονήσει το μέλλον μέσα μας. Αρκεί να ανοίξουμε μόνο τα μάτια μας για να διαπιστώσουμε ότι ο άνθρωπος, φορτωμένος με τόσες και τόσες ατέλειες, δεν μπορεί να είναι το τελευταίο και πιο τελειοποιημένο μοντέλο της φύσης. Αρκεί να θελήσουμε για να καταλάβουμε ότι αν μέσα μας μπορέσουμε να δούμε ίχνη από το μέλλον, αυτό το μέλλον θα μπορεί πια να υπάρχει πλασμένο σε κάποιο μέρος, σε κάποια διάσταση, σε κάποιο κλειδί της ίδιας της φύσης μας, που αυτή τη στιγμή μας διαφεύγει. Ουρανός και γη είναι τα σκηνικά της φύσης. Στη μέση βρίσκονται οι άπειρες μορφές ζωής που εκφράζονται. Από τον ουρανό εξάγουν την κοσμική δύναμη του αστρικού μυστηρίου, του μυστηρίου του μέλλοντος.

Στη γη βυθίζουν τις ρίζες τους στο άλλο μυστήριο που μας διαφεύγει, στο μυστήριο της συγκρότησης της ύλης. Έχουμε όλες τις μορφές ζωής -όπως λέει ο Πλάτων- λίγο από την κάθε μια, λίγο από ύλη και λίγο από πνεύμα, και κουβαλάμε στις πλάτες μας το δράμα που είναι να πετύχουμε τη σωστή ισορροπία μεταξύ του ενός και του άλλου μέρους. Όλες οι μορφές ζωής -συμπεριλαμβάνοντας και μας τους ανθρώπους- έχουν μια μητέρα και έναν πατέρα. Η μητέρα είναι η οριζόντια γη, γενναιόδωρη και δότρια τροφής, ικανή να μας φιλοξενήσει στους κόλπους της και να θυσιαστεί σιωπηλά για να ικανοποιήσει τις ανάγκες μας.

Ο πατέρας είναι ο κατακόρυφος ουρανός, αυτός που μας καλεί προς τα πάνω, υποχρεώνοντάς μας να σηκώσουμε τα μάτια, είναι αυτός που δεν μας καλύπτει, αλλά αυτός που απαιτεί από εμάς θυσίες, αυτός που δεν μας δίνει διευκολύνσεις, αλλά αυτός που υπόσχεται υγιείς δυσκολίες. "Με ορμή προς τα άστρα". Όλα στη φύση δονούνται και τραγουδούν. Τίποτα δεν είναι σε ηρεμία. Όλα κατευθύνονται προς κάποιο μέρος, όλα εκπληρώνουν τον προορισμό τους. Γι' αυτό ο Πυθαγόρας μάς μιλούσε για "τη μουσική των σφαιρών", για την κίνηση των άστρων και για τη συμφωνία που αυτά εξασφαλίζουν με την περιστροφή των ουράνιων σωμάτων τους.

Η γήινη φύση μας δονείται και τραγουδάει. Και σ' αυτήν υπάρχουν ειδικοί ήχοι που διαμορφώνουν το ρυθμό της ίδιας τους της κίνησης. Έχετε μείνει καμιά φορά σε απόλυτη σιωπή, ακούγοντας μόνο τον ψίθυρο της Φύσης; Όχι της φύσης που είναι ιδεατό κατασκεύασμα των ανθρώπων, όχι το θόρυβο των μεγάλων πόλεων, όχι το θόρυβο των μηχανών.

Έχετε ακούσει το φυσικό ήχο του ανέμου, του φυλλώματος των δέντρων, των κυμάτων της θάλασσας, των χιλιάδων ζωυφίων που βρίθουν γύρω μας χωρίς να το αντιλαμβανόμαστε; Αυτοί που ξέρουν λένε ότι η Φύση μας, η Γη μας, τραγουδάει τον ήχο που ονομάζουμε ΦΑ... Η μουσική μας κλίμακα βασίζεται σε επτά ήχους: ντο, ρε, μι, φα, σολ, λα και σι. Επτά ήχοι που αντιστοιχούν σε επτά χρώματα. Το δικό μας, αυτό της Φύσης μας, αυτό που είμαστε σε θέση να συλλάβουμε είναι ο ενδιάμεσος ήχος, που είναι επίσης ο ήχος του σταυρωμένου στο χώρο ανθρώπου, με τρεις ήχους από κάτω και τρεις ήχους προς τα πάνω, με ένα μέρος του δρόμου να έχει ήδη διανυθεί και να απομένει να διανυθεί το άλλο. Αυτή είναι η Φύση.

Αρκεί ν' απαλλαγούμε κάπως από την αποχαύνωση για να την ακούσουμε να τραγουδάει. Αυτή είναι ζωντανή. Είναι η δική μας πηγή υλικής ζωής. Σ 'αυτήν προστατεύεται η Μάγια, παίζοντας μ' αυτήν και με μας. Τίποτα το πιο φυσικό

Πηγή: rc-cafe.blogspot.com

read more “Η φύση”

Πυρηνική ενέργεια και κίνδυνοι

Πυρηνική ενέργεια και κίνδυνοι    

Πηγή: rc-cafe.blogspot.com

read more “Πυρηνική ενέργεια και κίνδυνοι”

Φέτος το καλοκαίρι...Το περιβάλλον και τα μάτια μας

Η Greenpeace προτείνει απλούς τρόπους για διακοπές με σεβασμό προς το περιβάλλον

1. Θέλεις να ξεφύγεις από την καθημερινότητα και καταλήγεις κλεισμένος στο αυτοκίνητο. Δεν το αφήνεις καλύτερα στην πόλη, να κάνει κι αυτό διακοπές; Προτίμησε λεωφορείο, τρένο, πλοίο για να πας στον παράδεισό σου αυτό το καλοκαίρι. Θέλεις πραγματικά να χαρείς την περιπέτεια; Εκεί δε χρειάζεσαι αυτοκίνητο ή μηχανάκι. Ένα ποδήλατο ή τα υποτιμημένα ποδαράκια σου θα σε πάνε σε μέρη ακόμα πιο μαγικά!

2. Πρώτη μούρη με τσάντα πλαστική; Μεταξύ μας, μπορείς και χωρίς τις γνωστές γκλαμουράτες τσάντες στην παραλία και τις βόλτες. Προτίμησε τσάντες από σκοινί και ψάθα ή πάνινες - θα πρωτοτυπήσεις κιόλας.

3. Η πλαστική η παντοφλίτσα ιδρώνει το πόδι με ανεπιθύμητες (για όλους) συνέπειες. Δε δοκιμάζεις υφασμάτινα, ξύλινα ή ψάθινα υποδήματα για να έχεις το κεφάλι σου ήσυχο (και την πατούσα μοσχοβολιστή);

4. Πλαστικά μπουκάλια για νερό στην παραλία; Στο πλαστικό το νερό γίνεται χημικό τσάι με τη ζέστη, ενώ το θερμός ή το παγούρι με νερό από το σπίτι εγγυώνται δροσιά για ώρες. Κι αν το νερό της βρύσης δεν είναι πόσιμο, το εμφιαλωμένο σε μεγάλες συσκευασίες φυλαγμένο στο ψυγείο θα μας ξεδιψάσει περισσότερο από τα γουλιά γουλιά μισόλιτρα μπουκαλάκια.

5. Καφεδάκι, χυμός, και κάτι για να τσιμπήσουμε στην παραλία. Ποτήρια, πιάτα και μαχαιροπήρουνα μιας χρήσης δεν ταιριάζουν εδώ. Προτίμησε τα επαναχρησιμοποιούμενα σκεύη που θα σου μείνουν και για του χρόνου. Και φυσικά προτιμάς τις επιστρεφόμενες γυάλινες συσκευασίες για αναψυκτικά και μπύρες.

6. Μια βόλτα με jet ski σου κεντρίζει το ενδιαφέρον; Μπορεί να νομίζεις ότι θα εντυπωσιάσεις με τις μοναδικές φιγούρες σου, μάλλον όμως θα θυμίσεις την Αθήνα με τα καυσαέρια και την ηχορύπανση που θα προκαλέσεις. Γιατί δε δοκιμάζεις σερφ ή θαλάσσιο ποδήλατο; Έτσι θα επιδείξεις αντοχή και επιδεξιότητα, και θα γυμναστείς κιόλας.

7. Αντιηλιακά, κρέμες και λοσιόν για το πρόσωπο και το σώμα. Δε χρειάζεται να έχεις το Νόμπελ Χημείας για να ξέρεις τι περιέχουν τα καλλυντικά σου. Μια καλή αρχή είναι αυτά που είναι (πραγματικά) παρασκευασμένα από φυσικές πρώτες ύλες.

8. Μουσικούλα στην παραλία, φακός για νυχτερινές εξορμήσεις. Μήπως ξέχασες τις επαναφορτιζόμενες μπαταρίες; Για τους φανατικούς, υπάρχουν και ηλιακοί φορτιστές, για μπαταρίες αλλά και κινητά!

9. Έντομα παντού; Ας αφήσουμε τα τοξικά εντομοκτόνα, κουνουποκτόνα και λοιπά -κτόνα, κι ας προτιμήσουμε φυσικές και ακίνδυνες λύσεις: σιτρονέλλα ή φυσική πυρεθρίνη για τα κουνούπια, βασιλικός σε γλάστρα για κουνούπια και μύγες (αλλά και για τη μακαρονάδα), καφές (τον καίμε, δεν τον κερνάμε) για τις σφήκες.

10. Το βράδυ απόλαυσε τα αστέρια και το φεγγάρι και άσε αυτά να σε φωτίσουν. Τα πολλά φώτα στην εξοχή είναι περιττά, άσε που τραβάνε και τα έντομα. Αντίθετα, ο χαμηλός φωτισμός κι ένα κερί - αντικουνουπικό - φτιάχνουν και ατμόσφαιρα.

11. Για να μην πουν το νερό νεράκι τα νησιά μας, μη σπαταλάς το νερό. Είναι ένα πολύτιμο αγαθό για την επιβίωσή τους, μην το στερείς άσκοπα!

12. Ο ήλιος βασιλεύει και φεύγεις από την παραλία; Κοίτα καλά γύρω σου! Αποτσίγαρα και πλαστικές σακούλες μπορεί να γίνουν θανάσιμος μεζές για θαλασσοπούλια, δελφίνια και θαλάσσιες χελώνες. Δώσε το παράδειγμα μαζεύοντας τα σκουπίδια σου (έτσι κι αλλιώς θα είναι λίγα γιατί έχεις ακολουθήσει τις προηγούμενες πράσινες συμβουλές μας). Κι επειδή ξέρουμε ότι αγαπάς το περιβάλλον, δε θα εκπλαγούμε αν σε δούμε να καθαρίζεις την παραλία από όσα άφησαν οι προηγούμενοι επισκέπτες.

13. Ζεσταίνεσαι; Πριν πάρει φωτιά το κλιματιστικό, δροσίσου εναλλακτικά! Στην εξοχή η θαλασσινή ή βουνίσια αύρα όχι μόνο δροσίζει αλλά και αναζωογονεί!

14. Ώρα για φαγητό; Γιατί να καταφύγεις σε πρόχειρες λύσεις όταν έχεις την ευκαιρία να απολαύσεις εξαιρετικής ποιότητας ντόπια προϊόντα και μεζέδες; Προσοχή όμως! Σε καμία περίπτωση μην καταναλώσεις γόνο (τα μικρά ψαράκια που αλιεύθηκαν πριν αναπαραχθούν).

15. Επειδή είσαι ψαγμένος τύπος, φέτος θα κάνεις τις διακοπές σου σε κάποια περιοχή με ευαίσθητα οικοσυστήματα, και θέλεις να έρθεις κοντά στην άγρια φύση (ή ό,τι έχει απομείνει από αυτή). Πριν και αφού φτάσεις ενημερώσου και σεβάσου τους κανόνες. Δεν είναι περιπέτεια να ψάξεις να βρεις τη χελώνα που γεννάει, τη φώκια στη σπηλιά της ή το αρπακτικό που μεγαλώνει τους νεοσσούς. Η πραγματική περιπέτεια είναι η προσπάθειά τους για επιβίωση, κι εσύ μπορείς να τα βοηθήσεις.

Πηγή: rc-cafe.blogspot.com

read more “Φέτος το καλοκαίρι...Το περιβάλλον και τα μάτια μας”

Υποβρύχιο πάρκο στην αρχαία Αμαθούντα

ΤΟΥ ΓΙΑΝΝΗ ΙΩΑΝΝΟΥ
Υποβρύχιο πάρκο στην αρχαία Αμαθούντα
Για προστασία της θαλάσσιας ζωής αλλά και την προσέλκυση τουρισμού

Η δημιουργία του πρώτου υποβρύχιου θαλάσσιου πάρκου στην ανατολική Μεσόγειο προωθείται στην περιοχή της Αμαθούντας
Στόχος, η προστασία της θαλάσσιας ζωής και αναπαραγωγή των ψαριών, ο αριθμός των οποίων συνεχώς μειώνεται σε όλο τον κόσμο, αλλά και η τουριστική ανάπτυξη.
Θα ποντιστούν ύφαλοι από ειδικό μπετόν, με στόχο την αναπαραγωγή σ’ αυτούς των ψαριών.
Θα καταλαμβάνει έκταση 500 τετραγωνικών μέτρων και θα προστατεύεται από το ψάρεμα.

Πρόκειται για καταφύγιο ψαριών -«πολυκατοικίες ψαριών»- από ειδικό μπετόν που θα ποντιστούν παρά το αρχαίο λιμάνι της Αμαθούντας, που σήμερα βρίσκεται στο βυθό, σε μικρή απόσταση από την ξηρά.
Έργο παρόμοιο αυτού, που κατασκευάστηκε για πρώτη φορά στην Ευρώπη, βρίσκεται στο Μονακό και αποτελεί πόλο έλξης χιλιάδων τουριστών. Είναι πιλοτικό πρόγραμμα, που στοχεύει στην ανάπτυξη της θαλάσσιας ζωής και που αν πετύχει θα προωθηθούν παρόμοια έργα και σε άλλες περιοχές.
Η πρωτοβουλία της ιδέας ανήκει στην περιβαλλοντική οργάνωση «Σαϊμέπα» (CYMEPA) και αντικρίζεται θετικά από το Τμήμα Αλιείας και τον Κυπριακό Οργανισμό Τουρισμού. Ήδη έχει ψηφιστεί από τη Βουλή η νομοθεσία που ανοίγει το δρόμο για την εκτέλεση του έργου, ενώ ολοκληρώθηκε και η μελέτη από Ισπανούς εμπειρογνώμονες του πανεπιστημίου Αλικάντε, τους οποίους έχει μετακαλέσει το Τμήμα Αλιείας.

Φιλικό στο περιβάλλον
Η περιβαλλοντική οργάνωση «Σαϊμέπα» έκανε την προμελέτη βιωσιμότητας και δόθηκε η έγκριση της πολιτείας, καθώς πρόκειται για έργο προστασίας της θαλάσσιας ζωής. Με την πόντιση των καταφυγίων ψαριών, που θα είναι κατασκευασμένα από ειδικό, φιλικό προς το περιβάλλον, υλικό, τα ψάρια θα βρουν ένα καλό καταφύγιο, με αποτέλεσμα να αυξηθούν κατακόρυφα οι αριθμοί τους. Όλη η θαλάσσια περιοχή που θα καταλαμβάνουν οι πολυκατοικίες αναπαραγωγής θα είναι 500 περίπου τετραγωνικά μέτρα, θα προστατεύεται από το ψάρεμα και θα σηματοδοτηθεί ώστε να απαγορεύεται η διέλευση σκαφών. Όμιλος εταιρειών θα αναλάβει την κατασκευή των «υφάλων - πολυκατοικιών» και την πόντισή τους.
Τα πρώτα τρία χρόνια, η περιοχή θα προστατεύεται από κάθε ανθρώπινη δραστηριότητα, μέχρι να αναπτυχθούν τα ψάρια. Στη συνέχεια, θα μπορούν να διοργανώνονται εκπαιδευτικές επισκέψεις από δύτες, ή με βάρκες, οι οποίες θα είναι κατασκευασμένες από γυαλί, ώστε οι επισκέπτες να απολαμβάνουν την θαλάσσια ζωή στο βυθό. Επιστημονική ομάδα θα παρακολουθεί συνεχώς τη θαλάσσια δραστηριότητα στην περιοχή και θα καταγράφει τα είδη των ψαριών που θα αναπαράγονται.

«Οι τράτες σάρωσαν τα πάντα»
Σύμφωνα με τον γενικό γραμματέα της περιβαλλοντικής οργάνωσης «Σαϊμέπα» Μιχάλη Ιερείδη, η Κύπρος διαθέτει πολύ αξιόλογες θαλάσσιες περιοχές, που χρειάζονται προστασία. Η οργάνωση θα προσφέρει τεχνογνωσία στη δημιουργία του υποβρύχιου καταφυγίου. Αναφερόμενος στην κατάσταση που επικρατεί στη θαλάσσια περιοχή Αμαθούντας και στην ευρύτερη της περιοχής Λεμεσού, είπε χαρακτηριστικά ότι «οι τράτες σάρωσαν τα πάντα».
Σε πολύ μικρή απόσταση από το θαλάσσιο πάρκο θα βρίσκεται το βυθισμένο παλιό λιμάνι της Αμαθούντας και τα λιβάδια της Ποσειδώνιας, ενός σπάνιου και προστατευόμενου είδους φυκιού, τα οποία μαζί με το πάρκο θα ανήκουν στην προστατευόμενη ζώνη και θα αποτελούν πόλο έλξης.
Σε μια προσπάθεια άλλων χωρών τα παλιότερα χρόνια να δημιουργήσουν καταφύγια ψαριών, τόσο για πολλαπλασιασμό όσο και ανάπτυξη νέων ποικιλιών, ποντίστηκαν προς τον σκοπό αυτό, ανεξέλεγκτα, παλαιά λεωφορεία ή ακόμα και μεγάλες ποσότητες ελαστικών αυτοκινήτων, με βλαβερές συνέπειες, οι οποίες δεν επέτρεψαν να επέλθει το ζητούμενο. Η προστασία του περιβάλλοντος -τόνισε ο κ. Ιερείδης- και ο εμπλουτισμός της βιοποικιλότητας των ψαριών είναι ο πρωταρχικός στόχος μας και δευτερευούσης σημασίας είναι οι καταδύσεις και η τουριστική προσέλκυση. Πρόσθεσε δε, ότι σε μερικά χρόνια το πάρκο θα συμβάλει ώστε να αυξηθούν τα ψάρια στην ευρύτερη περιοχή της Λεμεσού.

Εξαφανίζονται τα ψάρια
Η ΑΛΙΕΙΑ είναι μια από τις αρχαιότερες ανθρώπινες δραστηριότητες. Τη σημερινή εντατική μορφή της την απέκτησε μόλις τον περασμένο αιώνα. Η παγκόσμια αλιευτική παραγωγή έχει τετραπλασιαστεί τα 40 τελευταία χρόνια. Αυτό όμως δεν σημαίνει πως αυξήθηκαν τα αποθέματα των ψαριών. Απλώς μεγάλωσε η αποτελεσματικότητα των αλιευτικών εργαλείων και φυσικά το μέγεθος των στόλων. Η σύγχρονη εντατική αλιεία έχει οδηγήσει στην εξαφάνιση πολλών ειδών ψαριών από πολλές θάλασσες του πλανήτη.
Η «βιομηχανική», όπως λέγεται, αλιεία έγινε συνώνυμη με την καταλήστευση της θάλασσας. Οι ωκεανοί θεωρήθηκαν ως ανεξάντλητη πηγή αλιευμάτων. Σήμερα δεν απειλείται μόνο το περιβάλλον και τα οικοσυστήματα, αλλά και το ίδιο το μέλλον της αλιείας, ως οικονομικής δραστηριότητας. Ενώ λοιπόν τα αποθέματα όλο και λιγοστεύουν, οι στόλοι χρειάζεται να μετακινούνται όλο και μακρύτερα.
Οι κατηγορίες εναντίον της σύγχρονης αλιείας δεν αφορούν μόνο στην ποσότητα των αλιευμάτων ή στην υπεραλίευση ορισμένων ειδών. Έχουν να κάνουν και με την άσκοπη σπατάλη της θαλάσσιας ζωής, αφού πολλοί από τους οργανισμούς που καταλήγουν στα δίχτυα των ψαράδων αποτελούν μη εμπορεύσιμα είδη και ξαναρίχνονται -νεκροί πλέον- πίσω στη θάλασσα. Ανάμεσά τους, πολλά δελφίνια, θαλάσσιες χελώνες, καρχαρίες, θαλασσοπούλια. Χαρακτηριστικό παράδειγμα, σύμφωνα με την οργάνωση Greenpeace, αποτελούν οι μηχανότρατες (συρόμενα εργαλεία βυθού) αλλά και τα παρασυρόμενα αφροδίχτυα (driftnets).
Η μείωση των αλιευτικών αποθεμάτων οδηγεί σε σύγκρουση τους ψαράδες με θαλάσσια είδη όπως τα δελφίνια, οι θαλάσσιες χελώνες και οι φώκιες.
Εκτός από την καταστροφική αλιεία, όμως, η θαλάσσια ζωή απειλείται και από τη ρύπανση. Σε πολλές περιπτώσεις, η θάλασσα αντιμετωπίζεται σαν χωματερή, στην οποία καταλήγουν εκατομμύρια τόνοι αστικών λυμάτων, βιομηχανικών αποβλήτων (μεταξύ των οποίων πυρηνικά απόβλητα και τοξικές ουσίες), φυτοφαρμάκων. Πολλές τοξικές ουσίες ανιχνεύονται πλέον στους πιγκουίνους και τις πολικές αρκούδες, παρότι ζουν πολύ μακριά από βιομηχανικές εγκαταστάσεις. Η ρύπανση δεν γνωρίζει σύνορα.

Με τη βοήθεια Ισπανών επιστημόνων
ΟΠΩΣ ΕΙΠΕ η κ. Μαρίνα Αργυρού, λειτουργός Αλιείας και θαλάσσιων ερευνών Α’ του Τμήματος Αλιείας, «η μελέτη χωροθέτησης των υφάλων έγινε από τον Ισπανό καθηγητή στο Πανεπιστήμιο Αλικάντε, τον Ανφόνσο Ράμο, οποίος έχει μεγάλη εμπειρία στη προστασία της θάλασσας». «Στόχος -είπε- είναι να επιτευχθεί η αύξηση της θαλάσσιας ζωής στην περιοχή της Αμαθούντας και η βιοποικιλότητα».
Ο σκοπός, εκτός από την ανάπτυξη της θαλάσσιας ζωής, θα είναι εκπαιδευτικός και ψυχαγωγικός, κάτω βέβαια από διαχειριστικούς κανονισμούς του ευρύτερου θαλάσσιου χώρου, ώστε να μην επηρεάζεται η λειτουργία του πάρκου.
Όσον αφορά την οικονομική πτυχή του έργου, αυτή ακόμα δεν έχει υπολογιστεί ακριβώς, αφού θα εξαρτηθεί και από την τελική απόφαση για την έκταση που θα καταλάβει το θαλάσσιο πάρκο, αν και ο αρχικός υπολογισμός, με βάση μια συγκεκριμένη περιοχή που μελετήθηκε, θα κυμαίνεται περί των 100 χιλιάδων λιρών. Η χρηματοδότηση του έργου αναμένεται να γίνει από προγράμματα της Ευρωπαϊκής Ένωσης. Το Τμήμα Αλιείας ετοιμάζει τη σχετική πρόταση που θα την αποστείλει στα ευρωπαϊκά ταμεία, που αφορούν την προστασία της θαλάσσιας ζωής.

Πηγή: rc-cafe.blogspot.com 

read more “Υποβρύχιο πάρκο στην αρχαία Αμαθούντα”

Η Ώρα της Γης

H Ώρα της Γης γεννήθηκε το 2007 στο Σίδνεϊ της Αυστραλίας, όταν δύο εκατομμύρια νοικοκυριά και επιχειρήσεις ύψωσαν τη φωνή τους ενάντια στην κλιματική αλλαγή, σβήνοντας τα φώτα για μία ώρα. Μόλις ένα χρόνο αργότερα, η Ώρα της Γης άγγιξε 50 εκατομμύρια πολίτες σε 35 χώρες ανά τον πλανήτη, δημιουργώντας ένα παγκόσμιο κίνημα υπέρ ενός βιώσιμου μέλλοντος.

Το 2009, εκατοντάδες εκατομμύρια πολιτών σε ολόκληρο τον πλανήτη συμμετείχαν στη μεγαλύτερη παγκόσμια συμμετοχική δράση ενάντια στην κλιματική αλλαγή. Περισσότερες από 4000 πόλεις και 88 χώρες βρέθηκαν στον παλμό της Ώρας της Γης πέρυσι, με την Ελλάδα να παίζει πρωταγωνιστικό ρόλο. Εκτιμάται ότι περισσότερα από ένα εκατομμύριο νοικοκυριά σε ολόκληρη την Ελλάδα σκοτείνιασαν κατά την Ώρα της Γης, στέλνοντας ένα «εκτυφλωτικό μήνυμα» κατά της υπερθέρμανσης του πλανήτη. Συνολικά 489 Δήμοι και κοινότητες 1649 επιχειρήσεις, 845 σχολεία καθώς και 325 φορείς σε ολόκληρη τη χώρα συμμετείχαν στην Ώρα της Γης 2009. Σύμφωνα με στοιχεία του ΔΕΣΜΗΕ, κατά την έναρξη της Ώρας της Γης, σημειώθηκε πτώση της ζήτησης ηλεκτρικής ενέργειας κατά 500 MW, ποσότητα που είχε ως αποτέλεσμα την εξοικονόμηση 500 τόνων διοξειδίου του άνθρακα.

Οι ηγέτες των μεγάλων κρατών, στη Συνδιάσκεψη για το κλίμα στην Κοπεγχάγη, απογοήτευσαν τους πολίτες τους, η ανθρωπότητα όμως δεν σταματά τον αγώνα. Η «Ώρα της Γης 2010» δίνει φωνή και δύναμη πίσω στον πολίτη και στις τοπικές κοινωνίες. Σας καλούμε να δώσετε και φέτος τη δική σας ταυτότητα στην παγκόσμια εκστρατεία: «Ώρα της Γης 2010» στις 27 Μαρτίου, στις 20:30 μ. μ. και να πρωταγωνιστήσει η Ελλάδα, για ακόμη μία φορά στη μάχη κατά της κλιματικής αλλαγής.

Η Ώρα της Γης διοργανώνεται από το διεθνές δίκτυο του WWF. Το WWF είναι ένα παγκόσμιο δίκτυο ανθρώπων, επιστημόνων, εθελοντών και πολιτών, που δραστηριοποιείται σε περισσότερες από 100 χώρες.

Είναι μια οργάνωση που αντιμετωπίζει εποικοδομητικά τις περιβαλλοντικές προκλήσεις του πλανήτη, με επιστημονικά τεκμηριωμένες μεθόδους: από τη διάσωση σπάνιων ειδών έως την αλλαγή του κλίματος. Από τη βιώσιμη ανάπτυξη έως την περιβαλλοντική εκπαίδευση.

Μια οργάνωση η οποία βασίζεται στους 5.000.000 υποστηρικτές της.
Απλούς ανθρώπους όπως όλοι μας.


Δηλώστε συμμετοχή......ΜΠΟΡΕΙΤΕ απλά πατώντας εδώ http://www.wwf.gr/earthhour/form.php

Πηγή: www.wwf.gr

read more “Η Ώρα της Γης”

Ένας επίγειος παράδεισος που θα βυθιστεί!

Τα νησιά Τουβαλού στον Ειρηνικό κινδυνεύουν και οι κάτοικοί τους θα είναι οι πρώτοι περιβαλλοντικοί πρόσφυγες. Tι γίνεται όταν η χώρα σου κινδυνεύει να χαθεί για πάντα, να εξαφανιστεί κάτω από τα νερά του ωκεανού, εκείνα τα ίδια νερά που βοήθησαν τη δημιουργία της και τώρα απειλούν να την αφανίσουν για πάντα, παίρνοντας μαζί τους έναν πολιτισμό 2.000 ετών;Οι δραματικές εκκλήσεις του Ιαν Φρέι, του Αυστραλού που εκπροσώπησε το μικρό νησιωτικό έθνος των Τουβαλού στη σύνοδο κορυφής της Κοπεγχάγης τον περασμένο Δεκέμβριο, ηχούν ακόμη στα αυτιά όσων βλέπουν την καταστροφή να πλησιάζει κι όμως αυτή τη στιγμή μοιάζουν ανίκανοι να κάνουν οτιδήποτε για να τη σταματήσουν.

Μαζί με το νησιωτικό σύμπλεγμα των Μαλδιβών, τα νησιά Τουβαλού, τα οποία απλώνονται σε μια μακρινή γωνιά του Ειρηνικού Ωκεανού, ανοικτά της Αυστραλίας, κινδυνεύουν από την άνοδο της στάθμης των υδάτων που προκαλεί η αύξηση της θερμοκρασίας του πλανήτη και εκτιμάται από τους επιστήμονες πως θα είναι τα πρώτα που θα εξαφανιστούν μέσα στις επόμενες δεκαετίες, αν δεν ληφθούν άμεσα μέτρα για τη μείωση της εκπομπής των αερίων που ευθύνονται για το φαινόμενο του θερμοκηπίου. Οι εννέα κοραλλιογενείς ατόλες που απλώνονται σαν μαργαριτάρια στα νερά του Ειρηνικού, οι οποίες κατάφεραν να αντισταθούν σε κατακτητές και εχθρούς που επιχείρησαν να τις εξαφανίσουν, είναι αδύνατον να αντισταθούν στον εισβολέα του 21ου αιώνα: το νερό.

Περίπου ένα εκατομμύριο άνθρωποι ζουν σήμερα σε κοραλλιογενή νησιά σε ολόκληρο τον κόσμο, τα οποία κινδυνεύουν να σβήσουν για πάντα από το χάρτη, δημιουργώντας τους πρώτους πρόσφυγες της κλιματικής αλλαγής στην ιστορία της ανθρωπότητας. Tα στοιχεία που δίνουν οι επιστήμονες για τους ανθρώπους που θα αναγκαστούν στο μέλλον να εγκαταλείψουν την πατρίδα τους εξαιτίας των κλιματολογικών αλλαγών μέσα στις επόμενες δεκαετίες είναι πραγματικά τρομακτικά. Σύμφωνα με κάποιες εκτιμήσεις, το νούμερο των λεγόμενων «περιβαλλοντικών προσφύγων» κινδυνεύει να φθάσει τα 200 εκατομμύρια μέχρι το 2050, δημιουργώντας ένα άνευ προηγουμένου πρόβλημα για την ανθρωπότητα. Παρότι ορισμένοι καταγγέλλουν τις προβλέψει αυτές ως αυθαίρετες και χωρίς επιστημονική βάση, γεγονός είναι ότι μέσα στις επόμενες δεκαετίες κάποιοι λαοί θα αναγκαστούν να εγκαταλείψουν τη γη τους, είτε γιατί αυτή θα έχει εξαφανιστεί κάτω από τα νερά είτε γιατί οι συνθήκες θα είναι τέτοιες που θα καθιστούν αδύνατη την επιβίωση.

Οπως τονίζει ο Αλεξ ντε Σερμπίνιν, επικεφαλής του προγράμματος του Πανεπιστημίου Κολούμπια για τις επιπτώσεις των κλιματικών αλλαγών, εκτός από τα νησιά Τουβαλού και τις Μαλδίβες, η αύξηση της στάθμης της θάλασσας απειλεί σήμερα την περιοχή γύρω από το δέλτα του Γάγγη στο Μπανγκλαντές και στην Ινδία, που σήμερα φιλοξενεί 144 εκατομμύρια κατοίκους, καθώς και ορισμένες περιοχές του Βιετνάμ. «Για πολλές από τις περιοχές αυτές, οι προοπτικές δεν είναι ενθαρρυντικές. Για κάποιους ανθρώπους, ωστόσο, υπάρχουν εναλλακτικές λύσεις αν ληφθούν άμεσα μέτρα», υποστηρίζει. Την άποψη αυτή υιοθετούν και άλλοι επιστήμονες, όπως ο καθηγητής Γεωφυσικής στο Πανεπιστήμιο του Οκλαντ, Πολ Κεντς, ο οποίος υποστηρίζει πως το κλειδί προκειμένου να αποφευχθούν μαζικές μετακινήσεις πληθυσμών βρίσκεται στη συνεργασία της επιστήμης με παγκόσμιους φορείς, για την επανεγκατάσταση των κατοίκων σε ασφαλέστερα σημεία της χώρας τους, αποφεύγοντας έτσι τη μαζική μετανάστευση.

Εχοντας μελετήσει επί σειρά ετών τα φαινόμενα που απειλούν τα κοραλλιογενή νησιά, ο Κεντς υποστηρίζει ότι σε ορισμένες περιπτώσεις είναι δυνατή η μετεγκατάσταση σε υψηλότερα σημεία των νήσων, καθώς ο ίδιος δεν θεωρεί πως η άνοδος της στάθμης των υδάτων θα οδηγήσει απαραίτητα σε αφανισμό όλων των κοραλλιογενών νήσων αλλά σε διάβρωση των ακτών, με αποτέλεσμα τη δημιουργία κάποιων σημείων υψηλότερων από αυτά που υπάρχουν σήμερα και τα οποία δεν ξεπερνούν τα τέσσερα μέτρα από τη στάθμη της θάλασσας.

Το πρόβλημα, ωστόσο, εστιάζεται στην έλλειψη οικονομικών πόρων για την έγκαιρη αντιμετώπιση των κινδύνων που δημιουργούν οι κλιματολογικές αλλαγές. Η διεθνής κοινότητα, και ειδικότερα η ανεπτυγμένη Δύση, πέραν των προσπαθειών που οφείλει να καταβάλει για την αντιμετώπιση της υπερθέρμανσης του πλανήτη, θα πρέπει να βάλει και το χέρι στην τσέπη προκειμένου να βοηθήσει ουσιαστικά τους λαούς εκείνους, που όχι μόνο δεν ευθύνονται για τη σημερινή κατάσταση, αλλά θα είναι και οι πρώτοι που θα υποστούν τις βαρύτατες συνέπειες των κλιματικών αλλαγών.

Πηγή: Το Τεφτέρι

read more “Ένας επίγειος παράδεισος που θα βυθιστεί!”

Aσκαλος ... Ένας ποταμός μυστήριο

Η ύπαρξη τόπων, περιοχών, γεωλογικών ιδιομορφιών, τα κρυμμένα ποτάμια, οι απρόσμενες λίμνες, οι ανεξερεύνητες σπηλιές, είναι κάτι που γοητεύει τον αναζητητή του άγνωστου και τον λάτρη της περιπέτειας. Η περίπτωση του Aσκαλου ποταμού στην Εύβοια είναι ξεχωριστή. Ένας ποταμός μυστήριο, που πηγάζει από το πουθενά - φαινομενικά τουλάχιστον - , που καταλήγει να χάνεται μέσα στις δασωμένες πλαγιές των βουνών και των κάμπων της περιοχής, με κάποια μικρά και μεγάλα ρυάκια του να εμπλουτίζουν τον Μεσσάπιο ποταμό στην πορεία για την διέξοδο του στον βόρειο Ευβοϊκό.
Περιηγητές, φυσιολάτρες, κυνηγοί, στην διάβα τους στο δάσος, βρίσκονται ξαφνικά και ενώ περπατούν πάνω σε στρώματα από πευκοβελόνες, σε συστάδες από φτέρες και ανάμεσα σε θάμνους, να βουλιάζουν σε μικρές υδάτινες συγκεντρώσεις, που εμφανίζονται εντελώς απρόσμενα....!
 
Ο προσδιορισμός της θέσης των πηγών του Άσκαλου ποταμού δεν είναι εύκολος, αλλά μάλλον αδύνατος. Εκτός από έναν τυχαίο εντοπισμό. Πάντως βρίσκεται σε μια έκταση περίπου 50000 στρεμμάτων βόρεια - βορειανατολικά του χωριού Πλατάνα, κάπου πάνω στην οροσειρά της Πυξαριάς.
Συγκεντρώνοντας στοιχεία γι΄ αυτή την αναζήτηση είχαμε μαρτυρίες 17 κατοίκων της περιοχής αλλά και άλλες
απλές συζητήσεις . Οι ηλικίες αυτών που προσφέρθηκαν να συζητήσουν το θέμα κυμαίνονταν μεταξύ 35 και 68 ετών.
 
Τα γενικό συμπέρασμα που βγήκε από την επαφή με αυτούς τους ανθρώπους, ήταν ότι κανείς τους δεν ήταν σε θέση να υποδείξει ένα συγκεκριμένο σημείο σαν την πηγή του Άσκαλου ποταμού, ενώ είναι σαφής η ύπαρξη σύγχυσης ανάμεσα στην πηγή και στις διάφορες συγκεντρώσεις των νερών που πηγάζουν από αυτόν.
 
Ενώ κάποιοι λοιπόν υποστήριξαν ότι βρέθηκαν σε σημεία με στάσιμο νερό, κάποιοι άλλοι μιλούσαν για δυναμική έξοδο του νερού από βραχώδη σημεία, ενώ μερικοί έκαναν λόγο για ανάβλυσμα των υδάτων από το εσωτερικό σπηλιών μέσα στα βράχια.


Μάλιστα ένας από τους μάρτυρες - ίσως αυτός που βρέθηκε πιο κοντά στην αλήθεια - έκανε μια εντυπωσιακή περιγραφή γι αυτό που είδε. Υποστήριξε ότι βρέθηκε σε μια μικρή λίμνη περίπου 100 τ.μ. με διαυγές νερό όπου μπόρεσε να διακρίνει πάρα πολλά μικρά ψάρια, χωρίς να είναι σε θέση να πει το είδος τους, Δίπλα και σχεδόν πάνω στη λίμνη στα τοιχώματα ενός μεγάλου βράχου, υπήρχε μια τρύπα με άνοιγμα 1,50μ ύψος και 2,50μ πλάτος. Εισχώρησε στο εσωτερικό της όπου αντίκρισε μια τεράστια σπηλιά , ο θόλος της οποίας έφτανε τα 8 μέτρα, το εσωτερικό της ( πού ήταν γεμάτο νερό εκτός από κάποια σημεία στις άκρες ) πρέπει να έφτανε τα 1000 τ.μ., ενώ δεν μπορούσε να προσδιορίσει το βάθος των νερών. Αντιλήφθηκε όμως κατά τη παραμονή του στο εσωτερικό της σπηλιάς το πέταγμα νυχτερίδων, ενώ άκουσε ουρλιαχτά σαν του σκύλου, κάτι που παραπέμπει ή σε βίδρες ή σε άγρια σκυλιά που έχουν θεαθεί στην περιοχή. (Αυτός ήταν και ο λόγος της εσπευσμένης αποχώρησής του από την σπηλιά)
Στην έξοδο της σπηλιάς, στον χώρο που συγκεντρώνονταν τα νερά πριν αρχίσουν να κυλούν προς το δάσος διέκρινε πολλά ψάρια χωρίς να μπορεί να πει για τι είδος πρόκειται. ( Αυτό ίσως και να δίνει εξήγηση για την έκπληξη που προκαλούσε σε κυνηγούς η εύρεση νεκρών ψαριών μέσα στο δάσος).
Επίσης κατάλαβε ότι από το εσωτερικό της σπηλιάς ξεκινούσαν πολλά ακόμα φυσικά τούνελ που μέχρι ενός ύψους ήταν πλημμυρισμένα με νερό.

Όλη η περιοχή ήταν γεμάτη από βρύα και άλλους φυτικούς οργανισμούς που αναπτύσσονται σε λίμνες, ποτάμια κλπ.
Ο συγκεκριμένος μάρτυρας προσδιορίζει το σημείο, περίπου 15 χιλιόμετρα βορειοανατολικά του χωριού Πλατάνα, στις πλαγιές της οροσειράς της Πυξαριάς, και σε αρκετό υψόμετρο καθώς η περιοχή ήταν καλυμμένη από ψηλά έλατα. Βρέθηκε στο σημείο αυτό, καθώς μάζευε φυτά για χρήση στην βοτανική θεραπεία ασθενειών. Δεν μπορούσε να περιγράψει την διαδρομή που ακολούθησε αφού το σημείο αναφοράς του δεν ήταν κάποιο μονοπάτι, αλλά κάποιες βραχώδης κορυφές και το χωριό Πλατάνα που άφησε πίσω του.

Aλλοι μάρτυρες τοποθετούν την πηγή αρκετά χαμηλότερα 8 έως 10 χιλιόμετρα βορειοανατολικά του λόφου Καστρί, σε δασοσκεπείς, δύσκολα προσπελάσιμες περιοχές - εξαιτίας της πυκνής βλάστησης και τις επικίνδυνες κατακρυμνήσεις του εδάφους - και ισχυρίζονται ότι βρέθηκαν σ΄ αυτήν ενώ κυνηγούσαν. Μιλούσαν για ακανόνιστα ρυάκια που έβγαιναν από το πουθενά και διαχύνονταν μέσα στο δάσος. Σε όλες τις περιπτώσεις το νερό είναι πάρα πολύ κρύο και αυτό συμβαίνει ακόμα και το καλοκαίρι.

Στο σημείο αυτό και επειδή αναφερόμαστε στο καλοκαίρι , πρέπει να σταθούμε σε ένα ανεξήγητο γεγονός που συμβαίνει και αφορά την ύπαρξη νερών στην περιοχή σε σχέση με τις εποχές : Είναι δυνατό να μην υπάρχουν νερά στην περιοχή - κυρίως σε αυτή που εξετάζουμε - εν μέσω μιας έντονης βροχερής χειμερινής περιόδου, και αντίθετα να υπάρχει πληθώρα υδάτων κατά την διάρκεια της καλοκαιρινής περιόδου που ακολουθεί έναν ήπιο χειμώνα και μια συνηθισμένη άνοιξη, που χαρακτηρίστηκαν από ένα χαμηλό ποσοστό βροχοπτώσεων. Αυτό δείχνει ότι η "δράση" του Άσκαλου ποταμού εξαρτάται και από άλλους παράγοντες, άγνωστους αυτή την στιγμή σε μας, αλλά σίγουρα έξω από τους συνηθισμένους......!
 
Ανεξάρτητα αν αυτό επηρεάζει ή όχι τη "δράση" του ποταμού, θεωρούμε σκόπιμο να να τονίσουμε την ύπαρξη κοντά στην περιοχή που εξετάζουμε ατέλειωτων σηράγγων εξόρυξης μεταλλεύματος της Λάρκο. Το βάθος και η πολυπλοκότητά τους τρομάζει ! Παράλληλα αρκετά πιο βόρεια βρίσκονται οι τεράστιες αλλά και εντυπωσιακές καταβόθρες του συγκροτήματος Σκαλιστίρι. Κάποιες από αυτές έχουν πλημμυρίσει από νερό και έχουν δημιουργηθεί χαώδης , με τεράστιο βάθος λίμνες.

Το 1998 και 1999 σύχναζε στην περιοχή ένα ζευγάρι ψαραετών ( Pandion Haliaetus ), που η ύπαρξή και η διαβίωσή τους είχε να κάνει οπωσδήποτε με την ύπαρξη υδάτινων περιοχών και φυσικά με την παρουσία των οργανισμών που ζουν σ' αυτές ( ψάρια, βατράχια κλπ.) Αυτά αποτελούν την κυριότερη τροφή των ψαραετών.
Το ζευγάρι χάθηκε ξαφνικά το καλοκαίρι του 1999. Σίγουρα δεν είναι τυχαίο ότι εκείνη την εποχή παρατηρήθηκαν οι λιγότερες συγκεντρώσεις νερών στην περιοχή. Προφανώς η τροφική αλυσίδα διαταράχθηκε, και τα αρπακτικά αναζήτησαν αλλού τροφή.
 
Η εμφάνιση αυτού του είδους του αετού στην περιοχή αποτελεί ένα πολύ σημαντικό στοιχείο της έρευνας για τον Άσκαλο ποταμό, καθώς είναι σίγουρο ότι δεν θα υπήρχε περίπτωση να βρίσκεται στην περιοχή αν δεν υπήρχε επαρκής ποσότητα νερού ικανή να κρατήσει ποτάμιους οργανισμούς και με δυνατότητα αναπαραγωγής τους.
 
Η ύπαρξη υπόγειων νερών, ποταμών ή λιμνών, είναι δεδομένη σε όλο τον κόσμο. Άλλωστε, το ανάβλυσμα του νερού σε κάποια περιοχή, προϋποθέτει την συγκέντρωση και πορεία του στο υπέδαφος. Η διαμόρφωση πολλών σπηλιών και υπόγειων υδάτινων τούνελ, είναι το αποτέλεσμα της συνεχούς ροής για την έξοδο προς την επιφάνεια. Πολλές φορές γινόμαστε μάρτυρες κατακρυμνήσεων βουνοπλαγιών και καθίζησης μεγάλων εδαφικών εκτάσεων. Η έρευνα δείχνει ότι μετά από έντονες βροχοπτώσεις είναι δυνατόν να παρουσιαστεί μια ¨υπερχείλιση " των χώρων του υπεδάφους, όπου η γεωλογική διαμόρφωση τους, τους κάνει να παίρνουν τον χαρακτήρα των φυσικών υπόγειων δεξαμενών νερού, με αποτέλεσμα την βίαιη διέξοδο προς την επιφάνεια. Αυτό δημιουργεί ξαφνικές μετακινήσεις χωμάτινων όγκων με καταστροφικές κάποιες στιγμές συνέπειες.
Στην περίπτωση όμως του Άσκαλου ποταμού υπάρχει μια ιδιαιτερότητα, που θέλει την εμφάνιση και την απουσία του να είναι αντίθετες με τις κλιματολογικές συνθήκες της περιόδου που προηγείται. Πλημμυρίζει στην ανομβρία, χάνεται στις βροχοπτώσεις ! Αυτό είναι ανεξήγητο .....!

Αυτή η ιδιαιτερότητα δεν συμβαίνει μόνο εδώ. Ένα αντίστοιχο φαινόμενο παρατηρείται στο άλλοτε φημισμένο στην αρχαιότητα νησί των άφθονων νερών και της οργιώδους βλάστησης την Κέα. Αυτά τα αγαθά έχουν πια χαθεί για το νησί αλλά το φαινόμενο στην σπηλιά που μόναζε ο Άγιος Τιμόθεος είναι συγκλονιστικό. Μέσα στο εσωτερικό της σπηλιάς να τρέχουν ποσότητες νερού κατά την διάρκεια του καλοκαιριού, να σταματούν τον χειμώνα, και να επαναλαμβάνεται αυτό το επόμενο καλοκαίρι.

Στην περιοχή της Μεσσάπιας, που παίρνει τον όνομά της από τον Μεσσάπιο ποταμό που την διασχίζει ενδεχομένως να υπάρχουν κάποιας μορφής γεωλογικές διαμορφώσεις πέρα από τις γνωστές. Κάποιοι μελετητές έχουν υποστηρίξει ότι στον παρελθόν η περιοχή ήταν λίμνη, ενώ υπάρχει και η άποψη που θέλει υπόγεια φυσικά τούνελ να διασχίζουν την οροσειρά της Πυξαριάς και να καταλήγουν στα ανατολικά στην μεριά του Αιγαίου. Αυτό κατά κάποιο τρόπο επιβεβαιώνει και τα όσα υποστήριξε ο μάρτυρας για την ύπαρξη τούνελ μέσα στην σπηλιά που βρέθηκε. Αυτό θα μπορεί πράγματι να συμβαίνει, καθώς είναι γνωστό ότι σε σημεία των ακτών από τον Λιμνιώνα μέχρι τη Χιλιαδού, το θαλασσινό νερό είναι αρκετά πιο κρύο από την θερμοκρασία του φυσιολογικά κρύου νερού ενός ανοιχτού πελάγους. Ίσως στις ακτές της περιοχής να καταλήγουν κάποιοι αφανείς υπόγειοι ποταμοί από το εσωτερικό του υπεδάφους του νησιού της Εύβοιας.

Τη στιγμή που γράφεται αυτό το άρθρο, βρίσκεται σε διαρκή εξέλιξη στην περιοχή ένα φαινόμενο μοναδικό στον κόσμο. ( Ίσως έχει ξανασυμβεί παλιότερα, μια φορά στην Κίνα σε συγκεκριμένη περιοχή ). Μιλάμε για την έντονη , ανησυχητική σεισμική δραστηριότητα που έχει ξεκινήσει πριν ενάμιση χρόνο στην κεντρική Εύβοια, με επίκεντρο την περιοχή των Ψαχνών. Θεωρείται μοναδικό, καθώς το μεγάλο χρονικό διάστημα που αυτό διαρκεί, αλλά και η μορφή της σεισμικής ακολουθίας, που αντί να υπάρχει μια εκτόνωση και μια μείωση της συχνότητας και του μεγέθους των σεισμών, συμβαίνει ακριβώς το αντίθετο ! Οι επιστήμονες δεν είναι σε θέση να δώσουν μια ερμηνεία, απλά παρακολουθούν το φαινόμενο και κάνουν εκτιμήσεις. Έχουν καταλήξει στο συμπέρασμα, ότι στην περιοχή υπάρχουν πάρα πολλά νεοδημιουργηθέντα ρήγματα, και ένα από αυτά περνά ακριβώς κάτω από την πόλη των Ψαχνών, και μάλιστα σε βάθος μόλις εννιά χιλιόμετρα.

Δεν θα είμαστε εμείς αυτοί που θα πουν ότι το φαινόμενο τη σεισμικής δραστηριότητας στην περιοχή συνδέεται ή προκαλεί τις εμφανίσεις και τις εξαφανίσεις των νερών του Άσκαλου ποταμού. Πάντως θα ήταν λάθος να απορρίψουμε και την περίπτωση αυτή. Οι όποιες εξελίξεις στην περιοχή, αλλά και οι επιστημονικές έρευνες που γίνονται αυτή την στιγμή, ίσως να δώσουν μια ερμηνεία....

Πηγή: rc-cafe

read more “Aσκαλος ... Ένας ποταμός μυστήριο”